Husmannsplassen Skoland låg under slektsgarden Tinne. Gunnulf Mathis Tinne ga plassen til Notodden friseminar som blei etablert i 1895, og innvigd i 1896. Bygningane kosta 40.000 kr., men seminaret hadde fått tømmer av skogeigarane og fleire pengegåver. Vaktmeisterbustaden kom frå Heibø.

Trass i lærarmangel under og etter den 1. verdskrigen låg elevtalet ved Notodden friseminar på omlag 45. Det var harde diskusjonar då staten tok over driftbudsjettet til det private seminaret i 1918.

I 1937 gjorde Stortinget av økonomiske årsakar vedtak om å leggje ned lærarskulen på Notodden. Telemark fylke og Notodden kommune sette straks ned nemnder som arbeidde for å få skulen attende til Notodden.

26. september 1938 starta Statens sløyd og tegnelærerskole (SSTL) opp i dei ledige bygningane etter Notodden private lærarskule. Bestyrar var Rolf Bull-Hansen.

9. april 1940 angreip tyskarane Noreg. Etter 126 år med fred var landet vårt i krig. Okkupasjonen kom til å vare i heile 5 år.

Den 15. april kom ein tysk sprengningskommando over Meheia frå Kongsberg. Dei tok seg fram over Sætreområdet og sprengde Notodden Kringkastingsstasjon, truleg etter anvisning frå lokale nazistar. Det fanst forædarar også i lokalsamfunna!

Den 22. april 1940 blei Notodden okkupert av tyskarane leia av Oberleutnant Kutz, utan dramatikk. 5-600 soldatar blei innkvarterte på skulane og i Åsnesgården. 24. april rykte tyskarane inn på Notodden med ein bataljon av 388. Infanteriregiment under Oberst Daser. Alt dagen etter heldt tyskarane fram med framrykkinga.

Det kom til kampar i bla.Gransherad, Hovin og Vinje, men Noreg måtte kapitulere, og nazistanes "nyordning" blei innført!

Tyskarane blanda seg meir og meir inn i landets anliggande, kom med fleire og fleire restriksjonar, påbod og forbod, og sensur. Saman med tilhengarane sine i NS freista tyskarane å nazifisere heile det norske samfunnet. Etterkvart blei razziar, fengsel og tortur det store trugsmålet for nordmenn som ikkje ville følgje dei nye herrane.

Men nordmenn let seg ikkje knekkje. Alt medan kampane raste i aprildagane 1940, bygde det seg opp ei motstandsvilje i det norske folk. Den norske heimefrontens kamp mot den tyske okkupasjonsmakta utvikla seg etterkvart frå ei enkel, passiv motstandsform til og begynne med, til ei skånselaus, aktiv form etterkvart som frontane hardna til.-

20. mars 1942 blei Rolf Bull-Hansen arrestert og sendt til Kirkenes saman med ei rad andre lærarar som ikkje vil bøyge seg for Quisling og nazistanes forordningar.

På nyåret 1943 blei SSTL nedlagt etter påtrykk frå det nazistyrde Departementet. Lærarane blei oppsagde med slik attest: "Departementet har opplysninger om at lærerpersonalet ikke har vært positivt innstilt overfor den nye tid".

Ein nazistyrd "Telemark lærerskole" heldt fram ein periode.

Sumaren 1944 rykte tyskarane på ny inn på Skolandområdet under leiing av Hauptmann Lierheimer. Området fungerte som berykta ORTSKOMMANDANTUR fram til Frigjeringa; Skoland var fyrste stoppestad med forhør og tortur for gode nordmenn som blei arresterte i Notodden og omegn.-

7. mai 1945 underskreiv tyskarane kapitulasjon i general Eisenhovers hovudkvarter i Reims. I Noreg var spenninga stor om General der Gebirgstruppen Franz Bøhme ville slåss til siste mann med sine 350.000 soldatar mot Heimestyrkanes 50.000 jegerar.

8. mai 1945 kom Herluf Nygaard og Monrad Almaas frå "Sunshinegruppa" til Skoland saman med Milorg-karar frå distriktet. Forhandlingane med Hauptmann Lierheimer gjekk svært godt, semje vart oppnådd om overtaking av byen. Det var atter fred!

7. september 1945 vart SSTL igjen opna, etter å ha lege nede i 2 1/2 år. Lus og kakkerlakkar etter tyskarane måtte røykjast ut.

Rektor Rolf Bull-Hansen tok fatt på den store oppgåva med gjen  oppbygging av sløyd- og tegnelærerlinene under vansklege tilhøve.

Sonen Kjell som var leiar av eit aksjonslag i MILORG hadde blitt skoten av Quislings Hird i Drammen 24.mars 1945 - rett før Freden .-

I 1949 blei det gamle grishuset påbygd og skulen fekk rom for metallsløyd. Byggmeister Arne O. Rugaas sto for bygningsarbeidet.

Grisehuset vart omdøypt til "SMIA".

Medan Cuba-krisa heldt heile verdsamfunnet i ande i 1962 og faren for ny verdskrig var overhengande, sparka me gutongane fotball på grassletta mellom Skolegata og "SMIA". Plutseleg datt ein av oss ned i eit hol ved søndre deil av banen. Kameraten min slapp med nokre skrubbsår, men me varsla straks vaksne om holet og politi- overbetjent Andreas Pedersen blei bodsendt.

Alvorstung kunne han straks fastslå for oss frå etterkrigs- generasjonen, at det dreide seg om ei skyttergrav som tyskarane hadde bygd under krigen for å forsvare seg mot gode nordmenn.

Pedersen hadde sjølv vore Milorgleiar i Notodden inntil han blei arrestert av Gestapo 1. august 1942, torturert og forhørt,- og seinare sendt til konsentrasjonsleirane Sachsenhausen, Heinkel og Buchenwald i Tyskland.-

1 1975 blei Statens Lærerskole i forming Notodden (SLFN - skulens nye namn frå 1965) flytta frå Skoland til nye lokaler på Sætre.

Notodden kommune overtok Skoland-området vederlagsfritt frå Staten. Lokalene blei nytta til ulike aktivitetar. "SMIA" var i bruk til bla. ungdomsarbeid, og arbeids- og kurssentral.

Ved nyårskifte 1998/99 overtok Notodden & Omegn Heime-frontsmuseum det nedslitte lokalet "SMIA" på Skoland.

Gjennom iherdig innsats har eldsjeler klart å pusse opp lokalet og etablere ei okkupasjonshistorisk utstilling med opning 8. mai 2000, til minne om dei som stridde og ofra seg for Noreg i ufredstida 1940-45.-

Den viktigaste lærdom historia kan gje oss er at:
"Fred og fridom kjem ikkje reikande på ei fjøl,- og det er ingenting som kjem av seg sjøl! "

Dette burde vera god ballast for nye generasjonar i ei tid der nynazistar freistar å spreie propaganda om diktatur og framandhat.-

Heimefrontmuseet på på opningsdagen

Ein av dei første besøkande

Ottar Haugland

Svein Vetle Trae

En del Milorg-veteraner